Een crisis, een heftige gebeurtenis dient zich op meest op onverwachte momenten aan. Het houdt geen rekening met jouw agenda of die van jouw opdrachtgever/werkgever. Alle situaties die zich bij ons voordeden en de vele uren in het ziekenhuis hadden niet alleen privé grote impact. Het had ook grote gevolgen voor mijn opdrachten als ZZP’er. En soms ook op de meest ongelukkige momenten zoals bij de start van een nieuwe rol. Op dat moment doet het er niet toe. Alle prioriteit gaat dan naar, zoals in mijn geval, mijn partner. En ik had het grote geluk dat ik keer op keer een opdrachtgever had die alle begrip had en met mijn situatie meebewoog. ‘Stop met alles, sluit het af en focus je op je partner. ‘Houd me maar op de hoogte, en zodra je ruimte hebt, praten we weer verder.’ Dat was de reactie bij een van mijn opdrachtgevers. Ik kreeg iedere keer de flexibiliteit om mijn werk weer op te pakken zodra het weer lukte.
Wanneer een medewerker wordt getroffen door een ingrijpend verlies – of het nu gaat om de eigen gezondheid of de zorg voor een ernstig ziek gezinslid – verdwijnt de vanzelfsprekendheid van het dagelijks leven en maakt plaats voor de overlevingsmodus. Wat gebeurt er eigenlijk tijdens en direct na zo’n gebeurtenis?
Fase 1 De impact en overlevingsmodus
- Mentale dreun Het brein schakelt direct over naar een overlevingsstand om de eerste schok te kunnen verwerken.
- Vernauwd bewustzijn De focus versmalt volledig naar het hier en nu; verder kijken dan de huidige dag of week is vaak niet mogelijk.
- Cognitieve beperkingen Er is sprake van een tijdelijk verminderd geheugen.
- Emotionele afsluiting Gevoelens worden geparkeerd (‘de deksel gaat op de pan’) omdat te veel emotie het noodzakelijke handelen in de weg staat.
Fase 2 Verblijf in ‘Niemandsland’
- Grote onzekerheid Een periode vol onrust waarin de oorzaak of afloop van de situatie vaak nog onbekend is.
- Cognitieve verlamming Een staat waarin men geen betekenis kan geven aan de gebeurtenissen; dit ‘niet-weten’ kost vaak meer energie dan concreet slecht nieuws.
- Continu ‘aanstaan’ De werknemer bevindt zich in een constante staat van paraatheid (de ‘waakvlam’), wat concentratie op werk vrijwel onmogelijk maakt.
- Behoefte aan houvast In de chaos zoekt de psyche naar ’tijdelijke platformen’ of kleine ankers om weer een gevoel van regie en grond onder de voeten te krijgen.
Hoe te handelen
Hoe kun je als werkgever nu het beste reageren? Wat kun je organiseren voor zo’n medewerker? Kernbegrip is meebewegen. Meebewegen met de medewerker door ruimte en flexibiliteit te creëren met tijd en (later) met aanpassingen in het werk. Veerkracht bestaat uit het vermogen om ‘mee te veren’ in de nieuwe situatie.
Om de regie te behouden en uitval te voorkomen, adviseer ik de volgende stappen:
- Bied directe ontlasting: Stel de medewerker direct na de gebeurtenis vrij van taken zonder meteen te vragen naar de duur. De impact is op dat moment simpelweg nog niet te overzien.
- Creëer hanteerbaarheid in het ‘Niemandsland’: In de fase van onzekerheid is er behoefte aan een tijdelijk platform. Maak korte-termijn afspraken (bijv. per 3 dagen) om de medewerker weer een gevoel van regie te geven.
- Check-in op de ‘waakvlam’: Informeer specifiek naar de belasting thuis. Iemand met een ziek kind of partner staat ook buiten werktijd voortdurend ‘aan’, wat de concentratie op de werkvloer direct beïnvloedt.
- Stuur op herijken, niet op herstel: Erken dat de gebeurtenis mogelijk blijvende sporen nalaat in ambities en energie. Zoek gezamenlijk naar taken die passen bij het veranderde zelfbeeld en de nieuwe prioriteiten van de medewerker.
Een cruciale fout is sturen op snelle terugkeer naar het ‘oude niveau’. Als een organisatie niet meebeweegt met de medewerker, is het risico op langdurige uitval levensgroot. De medewerker probeert dan te functioneren in een structuur die niet (meer) past. Veerkracht niet zit in herstel van het oude, maar in het vormgeven van het nieuwe. Dit vraagt om een organisatie die meebeweegt binnen de kaders van wat haalbaar is.
